Andrew Yang niyə Vaşinqtonu gözləmək əvəzinə yeni bir şey qurur?

Andrew Yang niyə Vaşinqtonu gözləmək əvəzinə yeni bir şey qurur?

Andrew Yang adını 2020-ci il prezident seçkilərində eşitməyən qalmamışdı. O, avtomatlaşdırma və süni intellektin iş bazarını necə dəyişdirəcəyi, sərvətin bir neçə əlində cəmləşəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edirdi. O vaxt Universal Basic Income (UBI) kimi fikirlər çoxlarına qeyri-adi və uzaqgörən görünürdü. Amma bu gün Dario Amodei, Sam Altman və Bernie Sanders kimi tanınmış simalar eyni şeylərdən danışır. Bəs Yang indi nə edir? O, Vaşinqtonda dəyişiklik gözləmək əvəzinə, öz startapını qurub və insanların həyatına birbaşa təsir etməyə çalışır.

Diqqət iqtisadiyyatına qarşı Noble Mobile

Andrew Yangın yeni layihəsi "Noble Mobile" adlanır. Bu, sadəcə bir mobil operator deyil, həm də diqqət iqtisadiyyatına qarşı bir silahdır. Noble Mobile-ın iş prinsipi çox maraqlıdır: telefonunuzu nə qədər az istifadə etsəniz, bir o qədər çox pul qazanırsınız. Bəli, düz eşitdiniz. Yang, insanların diqqətini sosial media və tətbiqlərdən geri qazanmaq istəyir. O deyir ki, texnologiya şirkətləri bizim diqqətimizi satır, amma Noble Mobile sizi ekrandan uzaqlaşmağa təşviq edərək pul ödəyir.

Bu yanaşma, xüsusən Azərbaycanda da aktualdır. Telefon asılılığı hər yerdə olduğu kimi bizdə də böyük problemdir. Gənclər saatlarla sosial mediada vaxt keçirir, məhsuldarlıq azalır. Yangın bu startapı, insanlara alternativ bir seçim təqdim edir: "Ya diqqətini şirkətlərə sat, ya da pul qazan və həyatını yaşa."

Universal Basic Income (UBI) yenidən gündəmdə

Andrew Yangın 2020-ci ildə əsas təklifi UBI idi. O zaman bu fikir çoxlarına "fantastik" görünürdü. Amma indi süni intellekt inkişaf etdikcə, avtomatlaşdırma milyonlarla işi təhlükə altına qoyur. Sam Altman (OpenAI-nin baş direktoru) və Dario Amodei (Anthropic-in rəhbəri) kimi texnologiya liderləri də UBI-nin zəruriliyindən danışır. Hətta Bernie Sanders kimi solçu siyasətçilər də bu fikri dəstəkləyir. Yang deyir: "Mən 5 il əvvəl bunu deyəndə mənə gülürdülər. İndi hər kəs eyni şeyi deyir."

Azərbaycan kontekstində də bu mövzu maraqlıdır. Süni intellekt və robotlaşma bank işçilərindən tutmuş sürücülərə qədər bir çox peşəni dəyişdirəcək. UBI gələcəkdə sosial təminat sistemi kimi gündəmə gələ bilər. Yangın startapı isə bu fikrin praktik tətbiqinə doğru atılmış kiçik bir addımdır.

Hökumət hərəkət etməyəndə startaplar nə edə bilər?

TechCrunch-un Equity podkastında Yangla söhbət zamanı maraqlı bir sual ortaya çıxdı: "Hökumət hərəkət etməyəndə startaplar nə edə bilər?" Yangın cavabı sadədir: "Özün qur." O deyir ki, Vaşinqtonda dəyişiklik gözləmək illər çəkə bilər. Amma texnologiya startapları sürətli hərəkət edə bilər. Noble Mobile buna ən yaxşı nümunədir. O, hökumətin UBI tətbiq etməsini gözləmək əvəzinə, özəl sektor vasitəsilə insanlara pul qaytarmağın yolunu tapıb.

Bu, Azərbaycandakı sahibkarlar üçün dəyərli bir dərsdir. Dövlət qurumlarının yavaş hərəkət etdiyi sahələrdə startaplar innovativ həllər təklif edə bilər. Məsələn, təhsil, səhiyyə və ya maliyyə xidmətləri kimi sahələrdə özəl sektor daha çevik ola bilər.

Diqqət iqtisadiyyatı və onun təhlükələri

Andrew Yang "diqqət iqtisadiyyatı" anlayışını tənqid edir. O deyir ki, Facebook, Instagram, TikTok kimi platformalar bizim diqqətimizi ələ keçirib və onu reklamçılara satır. Nəticədə biz saatlarla mənasız məzmun istehlak edirik, məhsuldarlığımız azalır, psixi sağlamlığımız pisləşir. Noble Mobile bu dövrü qırmaq istəyir.

Telefonunuzu az istifadə etdikcə, sizə pul ödənilir. Bu, sadə bir mexanizmdir, amma təsirli ola bilər. Yang deyir: "Biz insanları ekrandan uzaqlaşmağa təşviq etməliyik. Onların vaxtı və diqqəti dəyərlidir."

Gələcəyə baxış

Andrew Yangın hekayəsi göstərir ki, bəzən siyasətdən kənarda da dəyişiklik etmək mümkündür. O, bir sahibkar kimi problemi görüb və həllini tapmağa çalışır. Noble Mobile hələ ki, kiçik bir startapdır, amma onun arxasında duran fikir böyükdür: texnologiya insanlara xidmət etməlidir, əksinə yox.

Azərbaycanda da bu cür yanaşmalara ehtiyac var. Gənc sahibkarlar, dövlətin hərəkət etməsini gözləmək əvəzinə, öz həllərini yarada bilər. Yangın nümunəsi göstərir ki, böyük ideyalar kiçik addımlarla başlayır. Bəlkə də, bir gün biz də "telefondan az istifadə etmək" üçün pul qazanacağıq. Kim bilir?

Andrew Yang bu gün Vaşinqtondan kənarda, real dünyada bir şey qurur. Və bu, bəlkə də, ən doğru yoldur.