Dünyanın Ən Böyük Şəxsi Lazeri İşə Salındı
Texnologiya dünyasında maraqlı bir hadisə baş verdi. Xcimer Energy adlı startap özünün Phoenix lazer sistemini işə saldı. Şirkətin məlumatına görə, bu sist
Dünyanın Ən Böyük Şəxsi Lazeri İşə Salındı
Texnologiya dünyasında maraqlı bir hadisə baş verdi. Xcimer Energy adlı startap özünün Phoenix lazer sistemini işə saldı. Şirkətin məlumatına görə, bu sistem hazırda dünyada ən böyük şəxsə məxsus lazerdir. Bəs bu lazer nə üçün bu qədər əhəmiyyətlidir? Gəlin birlikdə araşdıraq.
Xcimer Energy bərpa olunan enerji sahəsində inqilab etməyi hədəfləyir. Onların əsas məqsədi nüvə birləşməsi (fusion) reaksiyasından kommersiya məqsədli enerji istehsal etməkdir. Bu ideya yeni deyil. 2022-ci ilin dekabrında ABŞ-ın Milli Alışdırma Obyekti (NIF) tarixi bir uğura imza atmışdı. NIF ilk dəfə nəzarət altında aparılan nüvə birləşməsi reaksiyasında, reaksiyanı alovlandırmaq üçün sərf olunan enerjidən daha çox enerji əldə etməyi bacarmışdı.
NIF-in metodu olduqca maraqlıdır. Onlar 192 ayrı lazer şüasını bir nöqtəyə yönəldir. Bu şüalar qızıl hədəfə dəyir və onu buxarlaşdırır. Qızılın buxarlanması nəticəsində yaranan yüksək enerjili rentgen şüaları, hədəfin içərisindəki yanacaq kürəciyini sıxışdırır. Bu sıxışma nəticəsində atomlar birləşir və böyük miqdarda enerji açığa çıxır. Xcimer Energy isə bu prosesi daha sadə və sərfəli etmək istəyir.
Xcimer-in Fərqli Yanaşması
Xcimer-in planı NIF-dən fərqlidir. Onlar daha güclü, lakin daha az mürəkkəb lazerlər üzərində işləyirlər. Şirkətin kommersiya elektrik stansiyası layihəsi iki əsas lazerdən ibarət olacaq. Bu lazerlər mikrosaniyəlik (saniyənin milyonda biri) impulslar şəklində atəş açacaq. Daha sonra xüsusi sıxışdırma sistemi vasitəsilə bu impulsların enerjisi nanosaniyələr (saniyənin milyardda biri) içərisində yanacaq hədəfinə çatdırılacaq. Nə qədər tez sıxışdırma olsa, faydalı birləşmə reaksiyası əldə etmək ehtimalı bir o qədər yüksək olur.
Phoenix lazer sistemi bu konsepsiyanı sübut etmək üçün atılan ilk addımdır. Sistemdə yarımkeçirici istehsalında istifadə olunanlara bənzər, lakin daha güclü eksimer gücləndiricilərdən istifadə olunur. Xcimer-in məlumatına görə, kripton-fluorid lazeri tam gücdə işləyərkən 1 kilojouledən çox enerji yaradır. Lazerin özəyi isə 38 metr uzunluğundadır. Bu, dünyanın ən böyük şəxsi lazeri olsa da, kommersiya stansiyası üçün lazım olan gücün yalnız kiçik bir hissəsidir. Şirkət kommersiya stansiyasında 12 meqajouldən çox enerji tələb olunacağını təxmin edir.
Gələcək Planlar və Gözləntilər
Xcimer Energy-nin yol xəritəsi olduqca iddialıdır. Şirkət 2028-ci ilə qədər tam ölçülü bir prototip hazırlamağı planlaşdırır. Bu prototip, ən azı istehlak etdiyi qədər enerji istehsal etməyi bacarmalıdır. Daha sonra isə 2030-cu illərin ortalarında ilk kommersiya miqyaslı elektrik stansiyasını qurmaq niyyətindədirlər.
Bu texnologiya uğurlu olarsa, enerji sektorunda inqilab yarada bilər. Nüvə birləşməsi demək olar ki, sonsuz, təmiz və təhlükəsiz enerji mənbəyi hesab olunur. Hazırkı nüvə elektrik stansiyalarından fərqli olaraq, birləşmə reaktorları uzunömürlü radioaktiv tullantı yaratmır və zəncirvari reaksiya riski daşımır. Lakin bu texnologiyanın kommersiyalaşması hələ uzun illər tələb edə bilər.
Xcimer-in Phoenix lazeri bu sahədə atılmış mühüm bir addımdır. Şirkətin yanaşması, NIF-in elmi uğurunu daha praktik və sərfəli bir modelə çevirmək məqsədi daşıyır. Əgər planları uğurlu olarsa, gələcəkdə evlərimizi və şəhərlərimizi təmiz enerji ilə təmin etmək üçün yeni bir üsul əldə edə bilərik. Azərbaycan kimi enerji resursları ilə zəngin ölkələr üçün bu texnologiya uzunmüddətli perspektivdə yeni imkanlar yarada bilər. Lakin hələlik bu texnologiya kommersiya mərhələsindən uzaq olduğu üçün, qısa müddətdə enerji bazarına təsir göstərməsi gözlənilmir.
Nəticə olaraq, Xcimer Energy-nin Phoenix lazeri nüvə birləşməsi enerjisinə doğru atılmış maraqlı və mühüm bir addımdır. Bu texnologiyanın inkişafı yaxın gələcəkdə enerji böhranına qarşı yeni bir silah ola bilər. Ancaq laboratoriya şəraitindən kommersiya reallığına keçid üçün hələ çox iş görülməlidir.