Google məktəbləri AI seçiminə məcbur edir: tənqid dalğası

Google məktəbləri AI seçiminə məcbur edir: tənqid dalğası

Google son günlərdə təhsil sahəsində ciddi mübahisəyə səbəb olan bir qərar açıqladı. Şirkət bildirdi ki, K-12 proqramı çərçivəsində Google xidmətlərindən istifadə edən məktəblər AI alətlərini qəbul etməsə, axtarış funksiyasından da istifadə edə bilməyəcək. Bu addım qısa müddətdə geniş tənqidə səbəb oldu.

Google-ın təhsil üzrə vitse-prezidenti Kris Fillipsin sözlərinə görə, axtarış və süni intellekt artıq bir-birindən ayrılmaz şəkildə bağlıdır. Onun izahına əsasən, əgər məktəb Gemini kimi AI alətlərini aktivləşdirməsə, şagirdlər axtarışa çıxış əldə etməyəcək və yalnız məktəbin xidmətin mövcud olmadığını bildirən mesajını görəcəklər. Bu yanaşma təhsil müəssisələrini faktiki olaraq seçim qarşısında qoyur: ya AI, ya da axtarış.

Siyasətçilərdən sərt reaksiya

Qərar elan olunan kimi ABŞ-ın tanınmış siyasətçiləri mövqelərini açıqladılar. Senator Berni Sanders sosial şəbəkədə Google-ı “şantaj”da ittiham etdi. Onun fikrincə, şirkət məktəblərə təzyiq göstərir: şagirdlərin AI-dan istifadəsini məhdudlaşdırsanız, Google Search-ə çıxışınız bağlanacaq.

Senator Riçard Blumental isə bildirdi ki, Google şagirdlərin uğur qazanmasından çox, Gemini-ni məktəblərə məcburi şəkildə yeritməklə maraqlanır. Keçmiş FTC sədri Lina Xan da qərarı anti-rəqabət xarakterli adlandırdı. O qeyd etdi ki, tənzimlənməmiş inhisarçının əsas xidmətə nəzarət etməsi təhlükə yaradır və məhkəmələr artıq Google-ın antitrust qanunlarını pozduğunu müəyyən edib.

Nyu-York meri Zöhran Mamdani də sərt açıqlama verdi. Onun sözlərinə görə, heç bir korporasiya övladlarımızın necə təhsil alacağını müəyyən etmək səlahiyyətinə malik olmamalıdır.

Müəllimlərin narahatlığı

Tənqidlərin əsasında təhsil baxımından real problem dayanır. Axtarış məlumat toplamaq üçün vacib alət olsa da, onun daxilində quraşdırılmış AI xülasələri şagirdlərin cavabı özləri tapmaq vərdişini zəiflədə bilər. Müəllimlər hesab edirlər ki, hazır cavab tez-tez tənqidi düşüncəni əvəz edir.

Digər tərəfdən, milyonlarla şagird Chromebook və Google təhsil alətlərindən istifadə etməyə məcburdur. Onlar üçün sadəcə başqa axtarış sistemi seçmək asan həll deyil. Məktəblərin texnoloji infrastrukturu uzun illər Google ekosistemi üzərində qurulub və bu asılılıq alternativlərə keçidi çətinləşdirir.

Google-ın cavabı: “Bələdçili Öyrənmə”

Şirkət tənqidlərə cavab olaraq yeni funksiya üzərində işlədiyini bildirdi. “Guided Learning” adlanan alət şagird hesablarında axtarış zamanı istifadəçini addım-addım yönləndirməlidir. Məqsəd sadəcə cavabı təqdim etmək deyil, şagirdin problemi özü həll etməsinə kömək etməkdir.

Məsələn, şagird riyaziyyat tapşırığında çətinlik çəkirsə, funksiya ona dərhal nəticəni vermək əvəzinə, qüvvətlərin bölünməsi qaydalarını xatırlatmağı təklif edə bilər. Beləliklə, öyrənmə prosesi daha aktiv və düşünməyə əsaslanan formaya keçir.

Azərbaycan kontekstində nə deməkdir?

Bu mübahisə yalnız ABŞ məktəblərinə aid deyil. Azərbaycanda da bir çox məktəb və təhsil müəssisəsi Google xidmətlərindən, o cümlədən Google Classroom və Chromebook cihazlarından geniş istifadə edir. Buna görə qlobal şirkətin belə qərarları dolayı yolla yerli təhsil sisteminə də təsir göstərə bilər.

Burada əsas sual texnologiyanın təhsildə roludur. Rəqəmsal alətlər öyrənməni asanlaşdıra bilər, lakin onların tətbiqi məcburi xarakter aldıqda müəllimin və şagirdin seçim azadlığı məhdudlaşır. Ekspertlər hesab edirlər ki, təhsil müəssisələri texnoloji təchizatla bağlı qərar verərkən alternativ variantları da nəzərdən keçirməlidir.

• Məktəblər hansı texnoloji platformalardan asılı olduqlarını dəqiq bilməlidir.
• AI alətlərinin tətbiqi üçün aydın pedaqoji qaydalar hazırlanmalıdır.
• Şagirdlərin müstəqil düşünmə bacarıqları hər şeydən üstün tutulmalıdır.
• Valideynlər və müəllimlər bu prosesdə səs sahibi olmalıdır.

Nəticə

Google-ın qərarı göstərir ki, böyük texnologiya şirkətləri təhsil kimi həssas sahələrdə hansı sərhədləri keçə bilər. Axtarışın AI ilə birləşdirilməsi texniki cəhətdən məntiqli görünə bilər, amma bunun məcburi şəkildə tətbiqi etik və hüquqi suallar doğurur.

Sizin üçün əsas məqam budur: texnologiya təhsilin məqsədi deyil, vasitəsidir. Əgər bir alət şagirdin öyrənmə prosesini zənginləşdirirsə, ondan istifadə faydalıdır. Lakin həmin alət seçim azadlığını əlindən alırsa, bu artıq təhsil deyil, sadəcə biznes modelidir. Məktəblər və valideynlər bu fərqi ayıq şəkildə izləməlidir.