Meta süni intellekt uğrunda təmiz enerji öhdəliyindən imtina edir

Meta süni intellekt uğrunda təmiz enerji öhdəliyindən imtina edir

Meta Platforms şirkəti, on il davam edən üzvlükdən sonra RE100 adlı beynəlxalq bərpa olunan enerji təşəbbüsündən ayrıldığını təsdiqləyib. Şirkət süni intellekt məlumat mərkəzlərini enerji ilə təmin etmək üçün təbii qaz elektrik stansiyalarının tikintisinə milyardlarla dollar sərmayə qoyur. Bu addım, texnologiya nəhənglərinin iddialı iqlim hədəfləri ilə real enerji tələbləri arasındakı ziddiyyəti bir daha ortaya qoyur.

RE100, Birləşmiş Krallıqda yerləşən Climate Group adlı qeyri-kommersiya təşkilatının layihəsidir. Bu təşəbbüs, korporasiyalara 100 faiz bərpa olunan enerjiyə keçid üçün siyasi və texniki dəstək verir. Meta-nın əsas rəqibləri olan Apple, Google və Microsoft hələ də bu qrupun 444 üzvü arasında qalır. Meta rəsmiləri ayrılmağın qarşılıqlı razılıq əsasında baş verdiyini bildirir, lakin dəqiq səbəbləri açıqlamır.

Son bir il ərzində Meta ən azı on iki təbii qaz elektrik stansiyasının tikintisini maliyyələşdirib. Bunlardan biri təkbaşına Cənubi Dakota ştatının bütün elektrik istehlakına bərabər miqdarda enerji istehsal edəcək. Şirkət hələ də özünü "təmiz enerji"yə sadiq olaraq təqdim etsə də, bu rəqəmlər reallıqda fərqli bir mənzərə çəkir.

Meta-nın təbii qaz sərmayələri keçən ilin iyun ayında Ohayo ştatında 200 meqavatlıq bir stansiya ilə başlayıb. İki ay sonra şirkət Luiziana ştatında Hyperion məlumat mərkəzi üçün üç böyük təbii qaz stansiyası tikəcəyini elan edib. Aprel ayında isə eyni layihə üçün daha yeddi stansiyanın maliyyələşdiriləcəyi açıqlanıb. Ümumilikdə bu on stansiya 7,5 giqavat enerji istehsal edəcək ki, bu da Cənubi Dakota ştatının ehtiyacından çoxdur.

Meta sözçüsü şirkətin məlumat mərkəzlərinin elektrik istehlakını "100 faiz təmiz və bərpa olunan enerji" ilə qarşılamağa sadiq qaldığını bildirir. Lakin bu vədin reallıqda necə yerinə yetiriləcəyi sual doğurur. Təbii qaz kömürdən daha təmiz yansa da, əhəmiyyətli miqdarda çirkləndirici maddə buraxır.

Bir giqavatlıq məlumat mərkəzi, tamamilə təbii qazla işlədikdə, ildə 438 metrik ton azot oksidi, 149 metrik ton incə hissəcik, 61 metrik ton kükürd oksidi və 298 metrik ton karbonmonoksit buraxır. Bu çirkləndiricilər astma, xərçəng, ürək-damar xəstəlikləri və demans kimi ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb olur.

Meta hələ də özünü 100 faiz bərpa olunan enerji istifadəçisi kimi göstərə bilər. Bunun üçün şirkət "ətraf mühit sertifikatları" alır. Bu sertifikatlar, Ohayoda təbii qaz stansiyası tikərkən, Arizonada günəş fermasına sərmayə qoymağa imkan verir. Günəş ferması bir ildə məlumat mərkəzinin istehlakı qədər enerji istehsal edərsə, Meta bunu 100 faiz bərpa olunan enerji kimi qeyd edir.

Süni intellekt texnologiyalarının inkişafı nəhəng enerji tələbi yaradır. Meta, Google və Microsoft kimi şirkətlər süni intellekt sistemlərini işə salmaq üçün getdikcə daha çox enerjiyə ehtiyac duyur. Bu ehtiyac, ekoloji öhdəliklərlə real enerji təchizatı arasında gərginliyə səbəb olur.

Meta-nın RE100-dən ayrılması, texnologiya sənayesində iqlim böhranına yanaşmanın dəyişdiyini göstərir. Şirkətlər süni intellekt yarışında geri qalmamaq üçün təmiz enerji hədəflərindən güzəştə getməyə hazırdır. Bu tendensiya, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə əldə edilmiş irəliləyişləri təhlükə altına qoya bilər.

Azərbaycan kontekstində bu məsələ xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ölkəmizdə süni intellekt və məlumat mərkəzlərinin inkişafı planlaşdırılır. Eyni zamanda, Azərbaycan yaşıl enerji keçidinə böyük sərmayə qoyur. Meta-nın təcrübəsi göstərir ki, texnoloji inkişaf və ekoloji məsuliyyət arasında tarazlıq tapmaq asan deyil.

Nəticə olaraq, Meta-nın RE100-dən çıxması, süni intellekt dövründə təmiz enerji vədinin nə qədər çətin olduğunu göstərir. Texnologiya şirkətləri iddialı iqlim hədəfləri qoysa da, real enerji tələbləri çox vaxt bu hədəfləri kölgədə qoyur. Bu vəziyyət, gələcəkdə daha real və ölçülə bilən ekoloji strategiyaların hazırlanmasını zəruri edir.