Qara dərili təsisçilər 2022-ci ildən bəri ən yüksək rüblük maliyyə vəsaitini topladı, lakin bir "amma" var
2026-cı ilin ilk aylarında Amerika Birləşmiş Ştatlarında qara dərili təsisçilər tərəfindən qurulan startaplar üçün ümidverici bir mənzərə yaranıb. Crunchba
Qara dərili təsisçilər 2022-ci ildən bəri ən yüksək rüblük maliyyə vəsaitini topladı, lakin bir "amma" var
2026-cı ilin ilk aylarında Amerika Birləşmiş Ştatlarında qara dərili təsisçilər tərəfindən qurulan startaplar üçün ümidverici bir mənzərə yaranıb. Crunchbase-in son hesabatına görə, ilin əvvəlindən bəri bu startaplar cəmi 643 milyon dollar vençur maliyyəsi toplayıb. Bu rəqəm, 2022-ci ildən bəri ən yüksək göstəricidir. Həmin ildə qara dərili təsisçilər 653 milyon dollar vəsait toplamışdılar. Ancaq diqqətli olmaq lazımdır — bu məbləğ ümumi bazarın hələ də çox kiçik bir hissəsini təşkil edir.
Müqayisə üçün bildirək ki, 2025-ci ildə qara dərili təsisçilər cəmi 942 milyon dollar vençur vəsaiti toplaya bilmişdilər. Bu, həmin il ümumi startup maliyyələşdirməsinin cəmi 0,32 faizini təşkil edirdi. İndi isə cəmi bir neçə ay ərzində onlar ötən il topladıqları məbləğin təxminən 70 faizini əldə ediblər. Bu, ilk baxışdan böyük bir irəliləyiş kimi görünə bilər.
Böyük məbləğlər bir neçə sazişdən gəlir
Bu 643 milyon dolların böyük hissəsi cəmi 34 sazişdən qaynaqlanır. Ən diqqətçəkən saziş isə süni intellekt avadanlığı şirkəti SambaNova-nın 350 milyon dollarlıq Series E maliyyələşdirmə raundudur. Bundan başqa, idman proqnozlaşdırma platforması Noviq 75 milyon dollar, YC inkubatorunun dəstəklədiyi süni intellekt sığorta platforması Harper isə 47 milyon dollar toplayıb. Göründüyü kimi, vəsaitlərin böyük hissəsi bir neçə uğurlu şirkətin üzərinə düşür.
Bu, o deməkdir ki, ümumi mənzərə çox da parlaq deyil. Crunchbase qeyd edir ki, eyni dövrdə ABŞ-dakı bütün startaplar ümumilikdə 252 milyard dollar vəsait toplayıb. Qara dərili təsisçilərin payı isə bu nəhəng məbləğin yanında olduqca cüzidir. Araşdırmaçılar bu vəziyyətin əhəmiyyətli bir irəliləyiş olmadığını vurğulayırlar.
Maliyyələşmədəki maneələr nələrdir?
Crunchbase-in tədqiqat rəhbəri Gené Teare TechCrunch-a verdiyi müsahibədə bu vəziyyətin səbəblərini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, qara dərili təsisçilərin qarşısındakı ən böyük maneələr "şəbəkələrə, əlaqələrə və erkən təqdimatlara çıxışın olmaması"dır. Bu problemlər hətta 2026-cı ildə süni intellektə yönəlmiş vençur bazarında da özünü göstərir. Yəni, nə qədər texnologiya inkişaf etsə də, ənənəvi bağlantılar hələ də böyük rol oynayır.
Teare həmçinin qeyd edib ki, vençur maliyyələşdirməsindəki ümumi azalma dövründə qara dərili təsisçilərin payı daha sürətlə azalıb. Hazırda bazar səkkiz-doqquz rübdür ki, tənəzzül yaşayır. Lakin qara dərili təsisçilər üçün bu azalma ümumi startup maliyyələşməsindəki enişdən daha kəskin olub. Bu, narahatlıq doğuran bir tendensiyadır.
Gələcək üçün proqnozlar nə deyir?
Mütəxəssislər bu rübün qalan hissəsində daha 34 böyük saziş ola biləcəyini, ya da heç bir əhəmiyyətli maliyyələşmənin baş verməyəcəyini deyirlər. Bazarın hazırkı vəziyyəti "barbell" (ştanq) və ya "bifurcated" (ikiyə bölünmüş) kimi təsvir edilir. Bu o deməkdir ki, bəzi qruplar, hətta vençur fondlarının özləri belə, kapital toplamaqda çətinlik çəkirlər.
Teare bu mövzuda maraqlı bir sual ortaya atır: "Görəsən, sənayedə indi hökm sürən həddindən artıq ehtiyatlılıq investorların ilk dəfə təsisçi olan və daha çox müxtəlifliyi təmsil edən insanlara şans verməsinə mane olurmu?" Bu sualın cavabı, görünür, qara dərili təsisçilərin gələcəyi üçün çox önəmlidir.
Azərbaycan startapları üçün nəticələr
Bu məlumatlar Azərbaycandakı sahibkarlar və startap təsisçiləri üçün də dəyərli dərslər ehtiva edir. Qlobal vençur bazarında hətta inkişaf etmiş ölkələrdə belə müxtəlifliyin təmin edilməsi çətin bir məsələdir. Azərbaycan startapları üçün ən vacib amil güclü bir şəbəkə qurmaq və beynəlxalq investorlarla əlaqələr yaratmaqdır. İlkin mərhələdə düzgün təqdimatlar və mentorluq, maliyyə vəsaiti toplamaq şansını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Həmçinin, süni intellekt və yüksək texnologiya sahələrinə diqqət yetirmək daha çox investor marağı cəlb edə bilər. SambaNova, Noviq və Harper kimi şirkətlərin uğuru göstərir ki, texnoloji yeniliklərə əsaslanan layihələr böyük vəsaitlər cəlb etmək potensialına malikdir. Azərbaycanlı təsisçilər də bu istiqamətdə çalışaraq qlobal bazarda öz yerlərini tapa bilərlər.