Rəqəmsal Ödənişlərin Gələcəyi: Hindistanın Təcrübəsi və AI-nin Rolu
Hindistan rəqəmsal ödənişlər sahəsində böyük bir inqilab yaşayır. Ölkənin Vahid Ödəniş İnterfeysi (UPI) sistemi artıq gündə 750 milyondan çox əməliyyata ev
Rəqəmsal Ödənişlərin Gələcəyi: Hindistanın Təcrübəsi və AI-nin Rolu
Hindistan rəqəmsal ödənişlər sahəsində böyük bir inqilab yaşayır. Ölkənin Vahid Ödəniş İnterfeysi (UPI) sistemi artıq gündə 750 milyondan çox əməliyyata ev sahibliyi edir. Lakin bu, yalnız başlanğıcdır. Milli Ödənişlər Korporasiyası Hindistan (NPCI) gündəlik əməliyyat sayını 1 milyarda çatdırmağı hədəfləyir. Maraqlıdır ki, bu hədəfə çatmaq üçün əsas vasitə kimi süni intellekt (AI) seçilib.
NPCI-nin baş direktoru Dilip Asbe hesab edir ki, AI rəqəmsal ödənişlərin növbəti mərhələsində həlledici rol oynayacaq. Mumbai Tech Week 2026 tədbirində verdiyi müsahibədə Asbe vurğulayıb ki, AI istifadəçi bazasının genişləndirilməsi, fırıldaqçılığın qarşısının alınması və kredit paylanması kimi sahələrdə əvəzolunmaz olacaq. Onun sözlərinə görə, dövlət qurumları ilə birgə işləyərək AI vasitəsilə növbəti yarım milyard istifadəçini sistemə cəlb etmək mümkündür.
Asbe qeyd edir ki, AI-dən istifadə UPI-nin yeni dalğasının bütün aspektlərini əhatə etməlidir. Buraya yeni istifadəçilərin qoşulması, mövcud vətəndaşların qorunması, fırıldaqçılıq sxemlərinin aşkarlanması və rəqəmsal izi olan istifadəçilərə kredit təqdim edilməsi daxildir. Xüsusilə, səs və çoxdilli həllər vasitəsilə istifadəçi qeydiyyatının asanlaşdırılması AI-nin əsas tətbiq sahələrindən biri kimi göstərilir.
Səs interfeysləri Hindistanda şirkətlər və sistemlərlə ünsiyyət üçün getdikcə daha əhəmiyyətli hala gəlir. NPCI 2023-cü ildə səs köməkçisi əsasında interaktiv sistemi işə salıb. Lakin Asbe etiraf edir ki, bu texnologiyanın geniş yayılması üçün hələ vaxt lazımdır. Səs modellərinin daha dəqiq olması və düzgün istifadə ssenarilərinin müəyyən edilməsi bu sahədə uğurun açarıdır.
Maliyyə Sektorunda AI və Tənzimləmələr
ABŞ-da startaplar və iri şirkətlər maliyyə sahəsinə AI-ni inteqrasiya etmək üçün yarışırlar. Coinbase və Robinhood kimi platformalar artıq istifadəçilər adından ticarət edə bilən agentlər təqdim edir. OpenAI isə şəxsi hesab məlumatlarını ChatGPT-yə yükləyərək maliyyə məsləhətləri almağa imkan verir. NPCI də Razorpay ilə birgə agent ticarəti və ödənişlər üzrə bəzi nümayişlər keçirib, lakin bu imkanların geniş tətbiqi hələ baş verməyib.
Asbe vurğulayır ki, Hindistan güclü tənzimləmə çərçivəsi ilə AI dəstəkli maliyyəni uğurla tətbiq edə bilər. Bunun üçün istifadəçilərin qorunması, risklərin azaldılması və hər hansı problem yarandıqda istifadəçinin agentə verdiyi təlimat və razılığın yoxlanılması mexanizmləri vacibdir. Asbe hesab edir ki, Hindistan maliyyə ekosisteminin böyük fürsəti kiçik dil modellərinin (SLM) yaradılmasıdır. O qeyd edir ki, modellər onlara təqdim olunan məlumat dəstləri əsasında fərqlənəcək və Hindistanın zəngin məlumat dəstləri bu sahədə böyük üstünlük verir.
NPCI ötən il istifadəçi mübahisələrini həll etmək üçün FIMI adlı xüsusi modeli işə salıb. Bu model artıq bir milyondan çox istifadəçiyə xidmət göstərir, mandatların ləğvi və problemlərin həllində kömək edir. Model sürətlə miqyaslanır və Hindistanın AI sahəsindəki potensialını nümayiş etdirir.
Azərbaycan üçün Dərslər
Hindistanın bu təcrübəsi Azərbaycan üçün dəyərli dərslər ehtiva edir. Ölkəmizdə rəqəmsal ödənişlər getdikcə populyarlaşır və bu sahədə inkişaf üçün böyük potensial var. AI texnologiyalarının tətbiqi ilə Azərbaycan da öz rəqəmsal ödəniş ekosistemini daha təhlükəsiz, sürətli və əlçatan edə bilər. Xüsusilə, fırıldaqçılığın qarşısının alınması, istifadəçi identifikasiyası və kredit risklərinin idarə edilməsi kimi sahələrdə AI-nin rolu əvəzolunmazdır. Azərbaycan maliyyə qurumları və FinTech şirkətləri üçün yerli dil modellərinin hazırlanması və rəqəmsal ödəniş infrastrukturunun AI ilə gücləndirilməsi gələcək inkişafın əsas istiqamətlərindən biri ola bilər.