SpaceX xAI-nin icazəsiz turbinlərini tamamilə sökəcək, lakin bu, bir il çəkəcək

SpaceX xAI-nin icazəsiz turbinlərini tamamilə sökəcək, lakin bu, bir il çəkəcək

SpaceX şirkəti Memfis yaxınlığındakı xAI məlumat mərkəzlərini enerji ilə təmin edən icazəsiz qaz turbinlərini sökəcəyini açıqlayıb. Şirkət bu turbinləri 1,2 giqavatlıq daimi təbii qaz elektrik stansiyasına keçid çərçivəsində əvəz etməyi planlaşdırır. Lakin tam sökülmə prosesi 2027-ci ilin iyul ayına qədər davam edəcək.

SpaceX-in açıqlamasına görə, hazırda Colossus məlumat mərkəzlərini enerji ilə təmin edən 69 qaz turbini fəaliyyət göstərir. Bu turbinlərin əksəriyyəti aylardır işlək vəziyyətdədir. Məsələnin ciddiliyi isə ondadır ki, bu turbinlər lazımi ekoloji icazələr olmadan istismar olunur və bu səbəbdən də bir sıra ictimai təşkilatların etirazına səbəb olub.

NAACP və Cənubi Ekologiya Hüququ Mərkəzi xAI şirkətini icazəsiz turbinlərdən istifadə etdiyinə görə məhkəməyə verib. Bu iddialar ətraf mühitə ciddi ziyan vurulması ilə bağlı narahatlıqlardan qaynaqlanır. Qeyd edək ki, SpaceX xAI şirkətini fevral ayında satın alıb və artıq bu məsələ ilə bağlı məsuliyyəti öz üzərinə götürüb.

SpaceX-in ilkin ictimai təklif sənədlərində göstərilir ki, şirkət növbəti üç il ərzində məlumat mərkəzləri üçün 2,8 milyard dollarlıq qaz turbini almağı planlaşdırır. Bu, şirkətin enerji infrastrukturuna böyük sərmayə qoyacağını göstərir. Lakin bu planların ətraf mühitə təsiri ilə bağlı suallar hələ də açıq qalır.

SpaceX iddia edir ki, mövcud turbinləri icazəsiz istismar etmək hüququ var, çünki onlar hələ də daşındıqları qoşqularda yerləşir. Lakin federal qaydalara görə, xAI-nin istifadə etdiyi turbinlər, hansı səthdə yerləşməsindən asılı olmayaraq, ölçülərinə və istifadə məqsədlərinə görə icazə tələb edir. Bu, şirkətin mövqeyinin qanuni əsaslarının zəif olduğunu göstərir.

Turbinlər hazırda Tennessi ştatının sərhədində, Missisipinin cənubunda yerləşir. Bu region Amerikanın ən çox çirklənmiş ərazilərindən biridir. xAI şirkətinin istismar etdiyi qaz turbinləri ildə 2000 tondan çox smoq yaradan NOx (azot oksidləri) emissiyası yaratmaq potensialına malikdir. Bu, yerli əhalinin sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradır.

Keçən ay Ədliyyə Departamenti NAACP-nin məhkəmə iddiasında SpaceX-in tərəfini tutub. Departament bildirib ki, icazəsiz turbinlər "milli, iqtisadi və enerji təhlükəsizliyi" məsələsidir. Bu mövqe ətraf mühit müdafiəçiləri tərəfindən tənqidlə qarşılanıb, çünki ekoloji qaydaların pozulması milli təhlükəsizliklə əsaslandırılır.

SpaceX-in tikdiyi yeni elektrik stansiyası Missisipi ştatının verdiyi icazə sənədlərinə görə, 16,48 meqavatdan 50 meqavata qədər gücə malik 41 qaz turbinindən ibarət olacaq. Bu turbinlər hazırda istifadə olunanlardan fərqlənir, lakin TechCrunch mövcud 69 turbinin xüsusi modellərini dəqiqləşdirə bilməyib.

İlin əvvəlində Elon Musk müvəqqəti təbii qaz enerjisi üzrə ixtisaslaşan APR Energy şirkətini satın alıb. Şirkətin saytının arxivindəki məlumata görə, onun donanmasındakı turbinlər də yeni daimi elektrik stansiyası üçün icazələrdə göstərilənlərdən fərqlənir. APR Energy turbinlərinin yeni Colossus elektrik stansiyasının tərkibində olma ehtimalı az olduğundan, yeni turbin donanmasının başqa, hələ açıqlanmamış layihə üçün nəzərdə tutulduğu ehtimal edilir.

Bu vəziyyət texnologiya nəhənglərinin ətraf mühit qaydalarına münasibətində ciddi problemlər olduğunu göstərir. Sürətli inkişaf və genişlənmə hədəfləri çox vaxt ekoloji məsuliyyətdən üstün tutulur. Azərbaycanda da oxşar layihələr planlaşdırılarkən bu təcrübələrdən nəticə çıxarmaq vacibdir.

Hər bir ölkədə olduğu kimi, bizdə də sənaye layihələrinin həyata keçirilməsində ekoloji normativlərə riayət olunması, ətraf mühitin mühafizəsi və əhalinin sağlamlığının qorunması əsas prioritet olmalıdır. Texnoloji inkişaf ilə ekoloji tarazlıq arasında düzgün balans tapılması gələcək nəsillər üçün yaşana bilən mühitin qorunmasının təməl şərtidir.

SpaceX-in bu vəziyyəti həm də göstərir ki, böyük texnologiya şirkətləri öz fəaliyyətlərində daha şəffaf olmalı və ictimaiyyətin narahatlıqlarını ciddi qəbul etməlidirlər. Ekoloji təsirlərin qiymətləndirilməsi və müvafiq icazələrin alınması yalnız qanuni tələb deyil, həm də korporativ sosial məsuliyyətin vacib hissəsidir.