Thea Energy termik nüvə reaktorları üçün maqnitlərini istehsal etmək məqsədilə 20 milyon dollar federal qrant əldə edir

Thea Energy termik nüvə reaktorları üçün maqnitlərini istehsal etmək məqsədilə 20 milyon dollar federal qrant əldə edir

Texnologiya startapları üçün istehsal prosesi həmişə bahalı olub. Lakin Thea Energy şirkəti ABŞ Enerji Departamentinin dəstəyi sayəsində böyük bir addım atmağı bacarıb. Termik nüvə enerjisi sahəsində fəaliyyət göstərən bu startap, ARPA-E proqramı çərçivəsində 20 milyon dollar dəyərində qrant qazanıb. Bu vəsait şirkətin yüksək temperaturlu ifrat keçirici (HTS) maqnitlərinin istehsalına yönəldiləcək.

HTS maqnitləri termik nüvə reaktorlarının ən vacib komponentlərindən biridir. Xüsusilə maqnit məhdudiyyətli reaktorlarda bu maqnitlər plazmanı sıxışdıraraq nüvə sintezi reaksiyasını başlatmaq üçün lazımdır. Lakin bu maqnitlərin istehsalı çox bahalıdır və bu da termik nüvə enerjisinin kommersiyalaşması yolunda əsas maneələrdən biridir.

Thea Energy-nin reaktoru "stellarator" adlanan xüsusi dizayna əsaslanır. Stellaratorlar adi bir borunun əyilib bükülmüş formasına bənzəyir və bu forma plazmanı daha effektiv şəkildə saxlayır. Ənənəvi stellaratorlarda maqnitlər bu mürəkkəb formanı təqlid etmək üçün fərdi şəkildə hazırlanır. Bu da istehsal xərclərini xeyli artırır.

Yenilikçi maqnit dizaynı

Thea Energy bu problemi həll etmək üçün fərqli bir yanaşma tətbiq edir. Şirkət maqnit variantlarının sayını minimuma endirib. Reaktordakı 12 böyük maqnit yalnız dörd fərqli şablondan hazırlanır. Bundan əlavə, plazmanı dəqiq tənzimləmək üçün istifadə olunan 300-dən çox kiçik maqnit isə tamamilə eynidir. Bu maqnitlər reaktorun ətrafında kompüter ekranındakı piksellər kimi düzülüb.

Kiçik maqnitlər xüsusi proqram təminatı ilə idarə olunur. Bu sistem istehsal zamanı daha geniş tolerantlıqlara imkan verir. Yəni maqnitlərin istehsalında kiçik qüsurlar olsa belə, proqram təminatı bunu kompensasiya edə bilir. Thea Energy-nin mütəxəssisləri bunun istehsal xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldacağını bildirirlər.

Maliyyə və gələcək planlar

Thea Energy termik nüvə enerjisi sahəsində ən çox maliyyə toplayan startaplardan biridir. Şirkət 2024-cü ildə 20 milyon dollarlıq Series A sərmayəsi toplamışdı. 2026-cı ilin may ayında isə daha 100 milyon dollar vəsait əldə edib. Bu vəsaitlər şirkətin texnologiyasını inkişaf etdirməsinə və kommersiya miqyaslı reaktor qurmaq planlarına xidmət edir.

Thea Energy komandası 2040-cı illərin ortalarında kommersiya miqyaslı termik nüvə elektrik stansiyası qurmağı hədəfləyir. Bu, səslənə biləcəyi qədər uzaq bir tarix olsa da, termik nüvə enerjisi sahəsində irəliləyişlər sürətlə davam edir. Bir çox ekspertlər bu texnologiyanın gələcəkdə təmiz və bol enerji mənbəyi ola biləcəyini düşünür.

Termik nüvə enerjisinin gələcəyi

Termik nüvə enerjisi günəşin enerji istehsal etmə üsulunu yer üzündə təkrarlamaq məqsədi daşıyır. Bu texnologiya işə düşərsə, demək olar ki, limitsiz və karbon qazı buraxmayan enerji mənbəyi təmin edə bilər. Lakin bu günə qədər heç bir şirkət termik nüvə reaksiyasını kommersiya miqyasında davamlı şəkildə həyata keçirə bilməyib.

Thea Energy-nin əldə etdiyi qrant, bu sahədəki irəliləyişin sürətləndiyini göstərir. ABŞ Enerji Departamenti termik nüvə enerjisi texnologiyalarını dəstəkləməyə davam edir. Bu dəstək həm dövlət qurumları, həm də özəl şirkətlər tərəfindən göstərilir.

Azərbaycan üçün də termik nüvə enerjisi perspektivli bir sahə ola bilər. Ölkəmiz enerji təhlükəsizliyini təmin etmək və karbon emissiyalarını azaltmaq üçün yeni texnologiyalara maraq göstərir. Termik nüvə enerjisi günəş və külək enerjisi kimi bərpa olunan mənbələrə əlavə olaraq, sabit və etibarlı bir enerji təminatı yarada bilər.

Thea Energy-nin uğuru göstərir ki, termik nüvə enerjisi artıq yalnız laboratoriyalarda qalmayıb. Bu texnologiya kommersiya reallığına doğru sürətlə irəliləyir. Yaxın onilliklərdə termik nüvə reaktorlarının enerji şəbəkəsinə qoşulduğunu görə bilərik. Bu isə dünya enerji sistemində inqilabi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.