xAI-nin icazəsiz qaz turbinləri ABŞ-ın milli təhlükəsizliyi üçün vacibdir
ABŞ Ədliyyə Nazirliyi (DOJ) xAI şirkətinin Memfisdəki məlumat mərkəzlərində icazəsiz quraşdırılmış təbii qaz turbinləri ilə bağlı məhkəmə işində maraqlı mö
xAI-nin icazəsiz qaz turbinləri ABŞ-ın milli təhlükəsizliyi üçün vacibdir
ABŞ Ədliyyə Nazirliyi (DOJ) xAI şirkətinin Memfisdəki məlumat mərkəzlərində icazəsiz quraşdırılmış təbii qaz turbinləri ilə bağlı məhkəmə işində maraqlı mövqe nümayiş etdirib. Nazirlik bildirib ki, NAACP tərəfindən qaldırılan iddianın təmin edilməsi ölkənin milli, iqtisadi və enerji təhlükəsizliyinə zərbə vuracaq. Bu, süni intellekt inkişafı üçün enerji təchizatının kəsilməsi deməkdir və bu da birbaşa olaraq hərbi əməliyyatlara təsir göstərə bilər.
DOJ-nin məhkəməyə təqdim etdiyi sənəddə qeyd olunur ki, xAI-nin hazırladığı Grok modeli dörd əsas süni intellekt sistemindən biridir. Bu sistemlər "missiya kritik" əməliyyatları dəstəkləyir. Hətta son İran hücumlarında da bu modellərdən istifadə olunub. Yəni söhbət təkcə kommersiya maraqlarından deyil, birbaşa dövlət təhlükəsizliyindən gedir.
57 turbin və davam edən mübahisə
NAACP xAI-yə qarşı iddianı ötən ilin aprelində qaldırıb. Təşkilat şirkətin Memfisdəki Colossus və Colossus 2 məlumat mərkəzlərində "mobil" qaz turbinlərindən istifadəsini dayandırmağı tələb edir. Lakin bu cəhdlər uğursuz olub. Əksinə, Elon Musk-ın şirkəti turbinlərin sayını artıraraq 57-yə çatdırıb.
xAI iddia edir ki, turbinlər qoşqular üzərində quraşdırıldığı üçün Missisipi ştatının hava çirkliliyi qaydalarından bir il müddətinə azaddır. Lakin Southern Environmental Law Center-in vəkilləri bunun federal qanunları pozduğunu deyir. Onların fikrincə, qoşqu üzərindəki turbinlər də stasionar hesab oluna bilər və buna görə də tənzimlənməlidir.
Hava keyfiyyəti və sağlamlıq riskləri
NAACP-nin məlumatına görə, xAI-nin məlumat mərkəzləri işə düşdükdən sonra bölgədə hava keyfiyyəti pisləşib. Artıq ölkənin ən çirklənmiş bölgələrindən biri olan bu ərazidə vəziyyət daha da ağırlaşıb. Turbinlərin sayı iki dəfədən çox artdıqca, üç əsas çirkləndirici maddənin - PM2.5, formaldehid və azot oksidlərinin (NOx) səviyyəsi də yüksəlib.
Bu maddələrin hər biri insan sağlamlığı üçün təhlükəlidir. PM2.5 hissəcikləri insultdan Alzheimer xəstəliyinə qədər bir sıra xəstəliklərə səbəb ola bilər. Formaldehid isə xərçəng riskini artırır. Astma və ürək-damar xəstəlikləri də bu çirkləndiricilərlə birbaşa əlaqəlidir.
SpaceX və gələcək planlar
xAI artıq SpaceX-in bir bölməsinə çevrilib. Şirkətin IPO sənədlərində göstərilir ki, qarşıdakı üç ildə süni intellekt məlumat mərkəzlərini enerji ilə təmin etmək üçün əlavə 2.8 milyard dollarlıq qaz turbini alınacaq. Bunun ən azı 2 milyard dolları "mobil qaz turbinləri" üçün nəzərdə tutulub.
Bu o deməkdir ki, mübahisələrə baxmayaraq, şirkət turbinlərdən istifadəni davam etdirmək niyyətindədir. Həm dövlət təhlükəsizliyi, həm də kommersiya maraqları bu istiqamətdə təzyiq göstərir.
Azərbaycan üçün dərslər
Bu hadisə göstərir ki, süni intellekt və məlumat mərkəzlərinin enerji tələbatı getdikcə artır. ABŞ kimi inkişaf etmiş ölkələr belə bu məsələdə ekoloji qaydalarla innovasiya arasında tarazlıq tapmaqda çətinlik çəkir. Azərbaycan da öz məlumat mərkəzlərini qurarkən bu təcrübədən faydalana bilər.
Eyni zamanda, hava keyfiyyəti və ictimai sağlamlıq məsələləri heç bir ölkədə arxa plana atılmamalıdır. Texnoloji inkişaf vacibdir, lakin bunun ekoloji və sosial ədalət hesabına olmaması üçün düşünülmüş siyasət lazımdır.